ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN İNTERNET KULLANIM DÜZEYLERİ VE BEKLENTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

 

                                                Öğr. Grv. Mehmet KARAHAN*

                                                Yrd. Doç. Dr. Eyüp İZCİ**

 

Özet

Yaptığımız bu çalışmadaki amaç YÖK’ün 1998-1999 eğitim-öğretim yılında ülkemiz genelinde üniversitelerimizde TBT (Temel Bilgi Teknolojileri) dersinin açılmasını istemesi ve bu doğrultuda öğrencilere verilen bu dersin kapsamı içerisinde İnternet eğitiminin öğrencilere katkılarının neler olduğu, öğrencilerin İnternet kullanımı ile ilgili ihtiyaçları ve beklentilerinin belirlenmesi araştırmanın temel hedeflerini oluşturmaktadır. Araştırmanın evrenini 1999-2000 öğretim yılında İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesinde öğrenim gören  random örnekleme yöntemiyle seçilmiş 356 öğrenci ile oluşturmaktadır.

 

Giriş

Son yıllarda dünyada gelişmekte olan eğitim teknolojileri, yazılım sektörü ve telekomünikasyon alanlarında olağanüstü ilerlemeler yaşanmaktadır. Bu yeni teknolojiler günlük yaşamın görüntüsünü ve biçimini değiştirmekle kalmayıp özellikle gelişmiş ülkelerde eğitim ve öğretiminin de yapısını değiştirmeye başlamıştır. Bu noktada üretilen eğitim yazılımları yanında çok sayıda eğitim reformu alanında uğraş veren kurum ortaya çıkmıştır. Uluslararası bir kalite standardını yakalayabilmek için üniversitelerimiz arasında çağın getirilerine uygun bir eğitim politikası uygulanmalıdır. Bilişim teknolojilerinin etkin kullanımı esas alındığında, bilişim teknolojisi yüksek farklılıkları dengeleyici bir rol oynayacaktır ([1] ).

Geleneksel eğitim ve öğrenme anlayışında öğrenci, öğretmen/öğretim elemanı tarafından doldurulmayı bekleyen boş bir kaba benzetilir. Öğretmen/Öğretim elemanından bilgiyi sunması beklenirken öğrenciden sunulan bilgileri soğurması beklenirdi. Bu anlayış zamanla değişim göstermekle beraber daha az gelişmiş toplumlarda hala büyük ölçüde geçerliliğini korumaktadır. İnternet bu değişimin hızlanmasında çok etkin bir rol oynamaktadır ( [2] ).

Geleneksel eğitim ve öğrenme anlayışında iki temel öğe olan öğrenci ve öğretmen kavramları, öğrenen ve kolaylaştıran olarak değişime uğramıştır. Bu durumda hala ağırlıklı olarak kabul gören öğretmen merkezli öğretim/öğretme yaklaşımına karşı ileri sürülen öğrenci merkezli öğretim/öğrenme yaklaşımına bir de öğrenen merkezli yaklaşımın eklenmesi gerekmektedir. Geleneksel anlayışın “öğrenmesi”, yerini 21. yüzyılın anlayışı olan “öğrenmeyi öğrenmeye” bırakmış bulunmaktadır. Ders kitabını ana kaynak kabul eden anlayış görsel-işitsel ve yazılı olan çok çeşitli kaynaklarla yer değiştirirken, seçkinci ve okulla sınırlı olan eğitim anlayışı yerini herkes için yaşam boyu bir eğitim anlayışına terk etmektedir. Doğaldır ki böylesine büyük değişimlerin olduğu bir eğitim anlayışında geleneksel okuryazarlık yerini bilgi okuryazarlığına bırakmaktadır ( [3] ).

Günümüzde bilginin kapsamı gittikçe arttığından, bilgi farklı kitle iletişim araçları içinde çeşitli bölüm ve şekillerde kaydedilebilmektedir. Diğer taraftan bu şekilde kaydedilmiş sayısal bilgi dediğimiz bu sayısız miktarlardaki kaynakları etkili bir şekilde kullanmak ve erişmek de insanlar için gittikçe kaçınılmaz bir ihtiyaç olmuştur. İşte bunun için artık günümüzde “Bilgi Okuryazarı” olmak zorunlu hale gelmiştir diyebiliriz ( [4] ).

Bilgi Okuryazarlığı ifadesi oldukça yeni bir ifade olmakla beraber bu ifadeyle ilgili çeşitli tanımlamalar getirilmiştir. Bunlardan (ALA,1998) tarafından yapılan tanımlamaya göre  Bilgi Okuryazarlığı; “Bilgi kaynaklarını etkince kullanmak ve bilgi kaynaklarını araştırabilme yeteneği, depolanmış bilgi kaynaklarının ve bilgi teknolojilerinin nasıl kullanılacağının bilinmesidir” ( [5] ).

İnternetli eğitim, yeni öğrenme biçimlerini gündeme getirir. Bağımsız ve öz yönelimli öğrenme becerilerini geliştirir. Çok değişik kaynaklardan milyonlarca sayfa bilgi kaynağı sunarak daha zengin bir öğrenme ortamının oluşmasına yardım eder. Böylesine zengin bilgi kaynağı çok yönlü öğrenmelerin deneyime dayalı olarak gerçekleşmesine yardım eder. Örneğin bilgiyi aramak, bulmak, seçmek, sınıflamak, tümleştirmek, bu bilgilerden yeni bilgiler üretmek ve bunları yaşama aktarma becerileri İnternet ile yaparak öğrenilebilir ([6] ).

Günümüzde bilgiye ulaşma, bilgiyi değerlendirme, bilgiyi organize etme, bilgiyi kullanma ve bilgiyi diğerleriyle paylaşma çok önem kazanmıştır. Bütün bunların sonucu olarak da, öğretim ortamında bizi bilgiye ulaştıracak, bilgiyi kullanabilmemizi ve yayabilmemizi sağlayacak her türlü aracı kullanmak zorunda olacağımızı söyleyebiliriz. Günümüzde geçerli olan beceriler için kullandığımız yöntemlerin ve öğretim programlarının yeniden gözden geçirilmesi ve değişmesi gerekmektedir. Artık, bilgi teknolojileri kültürü ve ekonomiyi zorlayan bir güç olmuştur.

 

Bu nedenle, teknoloji ile öğretim programının değişmesi gerekmektedir. Öğretim yöntemleri ve kapsamı, çağın ve toplumun gereksinimlerine göre yeniden ele alınması gerekmektedir. Bütün bunların yanı sıra, bireylerin yaşama hazırlanması gereken eğitim kurumlarının yukarıda sözü edilen becerileri kazandırmada bilişim teknolojilerinden yararlanması zorunlu hale gelmiştir.

Bilgi toplumlarında bilgisayarlar bir motif oluşturmuş, bizi bilgiye ulaştıran en etkili araç olmuştur. 90’lı yıllarda İnternet bilgi teknolojilerinin yaygınlaşmasını sağlayan, kültürel, siyasal, ekonomik bütün alanları ilgilendiren geniş bir çerçeveye sahip olmuştur. Daha önce hiçbir toplumsal süreçte olmadığı kadar demokratik olan İnternet, aynı zamanda insanları katılıma teşvik eden etkileşimli (İnteraktif) yapısıyla geliştirici bir özellik taşımaktadır.

Yaşamımızın her alanını etkileyen bu hızlı değişmelerin, öğretim sürecimizi de etkileyeceği açıktır. Yaşamımızda alışık olduğumuz araçların yerlerini alışkın olmadığımız araçlar almaktadır. Bu araçlar hızla yaygınlaşmakta ve kullanılmaktadır. Bu süreçte öğretmenin rolü de değişmektedir. Teknoloji kullanabilen öğretmen sınıfın kalbini oluşturmaktadır. Bu değişim süreci içerisinde öğrenmenin felsefesinin değiştiğini kabul etmek zorundayız.

Internet ve Web (World Wide Web) kavramlarının popüler olduğu günümüzde, Web servisi ile erişilebilecek kaynak kapasitesi ve erişilebilirlik göz önüne alındığında, Web servisinin hem eğitim hem de bilgi amaçlı olarak kullanılabileceği açıktır.

Herhangi bir Web tabanlı eğitim materyali için Internet, bilgi aktarma, arama ve geliştirme aracı olarak kullanılabilir. Web sayfaları ses ve görüntü araçlarına, etkileşimli araçlara (sohbet, video konferans vb.), haberleşme araçlarına (elektronik mektup, liste ve haber grupları) ve diğer Web sayfalarına bağ içerebildiğinden, eğitim materyali hazırlanırken herhangi bir kısıtlama olmadan tüm bu servisler kullanılabilir. Diğer pek çok kaynağa bağlar içeren Web sayfaları kolayca hazırlanabilir ([7] ).

İnternet’in öğretim sürecinde kullanılmasıyla birlikte, sınıflar, öğretmenin rehber olduğu, işbirlikli öğrenmenin gerçekleştirildiği ortamlara dönüştürülebilir.

İnternet’in Sınıf Uygulamaları:

Yaşantımızın her alanında yaygın olarak kullanılan İnternet, eğitim kurumlarında da çok yaygın olmasa da kullanılmaya başlanmıştır. Yaygın olarak kullanılamamasının temelinde ise kuşkusuz İnternet dilinin İngilizce olması yatmaktadır. İnternet eğitim kurumlarında farklı amaçlarla kullanılabilir. İnternet ile sınıflar dünyaya açılmakta öğrenme ortamları daha ilginç hale gelmektedir. Öğretmen ve öğrenciler için zaman ve mekan sınırı ortadan kalkmaktadır. 21. yüzyılda toplumlar, bireylerini yaşam boyu öğrenme için gerekli olan temel becerilerle de (bilgiye ulaşma, bilgiyi dağıtma ve bilgiyi paylaşma gibi) donanık kılmak istemektedirler. Bu becerilerin kazanılmasında İnternet yardımcı olacaktır. Çünkü, İnternet öğrencilerin ihtiyacı olan bilgiye ulaşmalarını ve onların dünya ile iletişim kurmalarını sağlamakta ve onların öğrenme ihtiyaçlarını karşılamaktadır. İnternet ayrıca sınıf ortamında işbirliğini geliştirme, bilgilerini yapılandırma ve iletişim kurma konusunda geleneksel öğretim ortamına göre daha fazla olanak sağlamaktadır. Bu durum ise ortamda öğrenciyi daha aktif kılmaktadır ([8] ).

Günümüzde bilginin sınıf ortamından çıkarak dünyaya açıldığını görüyoruz. Daha önce de belirtildiği gibi öğretmenin rolü öğrenciye “Bilgiyi aktaran” dan, öğrenciyi bilgiye ulaşması için “yönlendiren” şekline dönüştürmüştür.

Öğrencilerin İnternet ortamında kendilerini geliştirmek için yapabilecekleri etkinlikleri şu şekilde sıralamak mümkündür.

 

v      Öğrenciler ödev, proje ve araştırmalara yönlendirilerek İnternet araştırma kaynağı ve bilgiye ulaşma aracı olarak kullanılabilir. Bu şekilde öğrencilerin hem bilgiye ulaşma hem de bilgiyi ve teknolojiyi kullanma becerileri gelişecektir.

v      En çok bilinen ve kullanılan İnternet uygulamalarından birisi olan elektronik posta (e-mail)’dir. Elektronik posta ile dünyanın her yanındaki kullanıcılara mesaj gönderip onlardan mesaj alınabilir. İnternet’in en güçlü özelliği kuşkusuz iletişim amaçlı kullanılmasıdır. Öğrenciler dünyadaki diğer insanlarla iletişim kurabilmekten mutlu olabilirler. Diğer okullardaki/ bölgelerdeki/ ülkelerdeki yaşıtlarıyla bireysel yada grup olarak elektronik posta aracılığıyla projeler yürütebilir, fikir alışverişinde bulunabilir. Öğrenciler diğer sınıf ya da okullarda yapılan projelere de elektronik posta aracılığıyla katılabilirler. Birbirleri hakkında, okulları hakkında bilgi toplayabilirler, bu yolla, öğrenciler veri toplama ve analiz becerilerini geliştirebilirler.

v      İnternet uygulamalarından bir diğeri de WEB dır. WEB, dev bir bilgi hazinesi içeren ve grafik tabanlı olduğu için kullanılması oldukça basit olan bir İnternet sistemidir. İnternet’e bağlı olan bilgisayarlarda doküman, resim, müzik, animasyon ve video görüntülerinin birleştiği sayfaları içeren bir hizmettir. Eğitim kurumları Web sitelerini geliştirerek okulları ile ilgili bilgileri geniş bir kitleye sunabilme olanağı yaratmaya çalışmaktadırlar.

Eğitim kurumlarında Web siteleri, bilgi vermek, eğitim ortamını desteklemek ve öğretim ortamını desteklemek olmak üzere üç temel amaçla geliştirilmektedir. Bunlardan öğrenme/öğretme sürecini desteklemek amacıyla hazırlanan Web sitelerinde her zümrenin kendi Web sayfalarını oluşturmaları sağlanarak, öğrencilerin bu sitelerde; konu özetleri ve eğitici oyunlarla konu tekrarı yapmaları, Web üzerinden sorulan sorularla değişik soruların cevaplarını araştırmaları, ünite sonlarında kısa sınavlarla öğrencilerin kendilerini değerlendirmeleri, araştırmaya yönelik ödevlerle konunun farklı boyutlarıyla tekrar edilmesi, öğrenci projeleri ve araştırmaları sergilenerek bilgi paylaşımı sağlanmaktadır([9]).

 

Eğitimdeki önemli konulardan biri de kuşkusuz öğrencilerde  yaşam boyu öğrenme için gerekli olan temel becerileri geliştirmektir. İnternet öğrencilerimizin ihtiyacı olan bilgiyi sağlamalarına yardımcı olacak bir araçtır. İnternet onların ihtiyacı olan bilgiye ulaşmaları için sorumluluk almalarını sağlar. İnternet’teki bir çok olanak buna izin vermektedir. Bu yolla öğrencilerin öğrenme ihtiyaçları karşılanabilir. Bilgiye ulaşmaları ve dünya ile iletişim kurmaları kolaylaşır.

İnternet, sınıf ortamında işbirliğini geliştirme ve bilgilerini yapılandırma konusunda geleneksel ortama göre daha fazla olanak sağlar. Burada öğrenci aktif olmak durumundadır.

 

YÖNTEM

Evren ve Örneklem

Araştırmanın evrenini 1999-2000 öğretim yılında İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesinde öğrenim gören öğrenciler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise random örnekleme yöntemiyle seçilmiş 356 öğrenci ile oluşturulmuştur.

Araştırmada veri toplama aracı olarak, üniversite öğrencilerinin “İnternet Kullanım Düzeylerinin va Beklentilerinin Değerlendirilmesi” anketi uygulanmıştır, iki bölümden oluşan anketin birinci bölümünde, araştırmaya katılan öğrencilerin kişisel özellikleri, ikinci bölümde ise öğrencilerin İnternet kullanım düzeylerinin ve beklentilerinin belirlenmesine yönelik sorular bulunmaktadır.

Anket uygulamasıyla elde edilen veriler frekans (f) ve yüzdelerle (%) betimlenip yorumlanmıştır. Elde edilen veriler bilgisayar ortamında SPSS 8.0 programından yararlanılarak çözümlenmiştir.

 

 

BULGULAR

Kişisel Bilgiler

 

Cinsiyet

N

%

Kız

156

43.8

Erkek

200

56.2

 

Araştırmanın örneklemine katılan öğrencilerin (356) % 43.8’i kız, %56.2’si ise erkek öğrencilerden oluşmaktadır.

 

Bölüm

N

%

Türkçe Öğretmenliği

144

40.4

Güzel Sanatlar Eğitimi

123

34.6

İlköğretim Bölümü

89

25.0

 

Öğrenim gördükleri bölümlere göre, öğrencilerin % 40.4’ü Türkçe Öğretmenliği bölümü, % 34.6’sı Güzel Sanatlar Eğitimi bölümü (Müzik, Resim-İş ve Beden Eğitimi ve Spor), % 25’i ise İlköğretim Bölümü (Sınıf Öğretmenliği, Fen Bilgisi Öğretmenliği, Matematik Öğretmenliği ve Sosyal Bilgiler Öğretmenliği) öğrencilerinden oluşmaktadır.

 

 

Sınıf

N

%

1.Sınıf

180

50.6

2.Sınıf

123

34.6

3.Sınıf

38

10.7

4.Sınıf

15

4.2

 

Öğrenim gördükleri sınıflara göre ise, öğrencilerin % 50.6’sı Birinci sınıf, % 34.6’sı İkinci sınıf,   %10.7’si  Üçüncü sınıf ve % 4.2’si de Dördüncü sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır.

Öğrencilerin İnternet Kullanım Düzeylerine İlişkin Bulgular

Öğrencilerin % 42’si İnternet’i kullanabilme ile ilgili aldıkları TBT (Temel Bilgi Teknolojileri) dersini “kısmen yeterli buluyorum” şeklinde görüş belirtirken, % 44’ü TBT dersini yeterli bulmadıklarını belirtmişlerdir. İnternet ile ilgili bilgilerinizi nereden edindiniz sorusuna öğrencilerin, % 78’i Üniversite, geriye kalan kısmı ise sırasıyla, İnternet Cafe, Lise ve İnternet ile ilgili yazılı materyallerden edindiklerini belirtmişlerdir.

Öğrencilerin % 31’i İnternet ortamında FTP (Dosya transferi) yapabiliyor iken, % 69’u yapamadıklarını belirtmişlerdir. Buna karşın Öğrencilerin %64’ü E-Mail (Elektronik Posta) programlarından birini kullanarak mesaj gönderip alabildiklerini, % 36’sının ise bu soruya “Hayır” dedikleri görülmüştür. Herhangi bir servis sağlayıcıdan E-Mail adresi bulunan öğrencilerin oranı % 57 iken, % 43’ünün E-Mail adreslerinin henüz bulunmadığı anlaşılmıştır.

Web sayfası hazırlayabilme ile ilgili öğrencilerin ancak %11’inin “Evet” dediği, % 49’unun “Hayır” ve % 40’ının “Yardım alarak” Web sayfası hazırlayabileceklerini belirtmişlerdir.

İnternet ile ilgili kavramların anlamlarını “Kısmen Biliyorum” şeklinde görüş belirten öğrencilerin oranı % 63 iken, “Evet Biliyorum” diyenlerin oranı ise ancak % 22 düzeyindedir. Aynı şekilde İnternet ile ilgili yayınları takip eden öğrenciler yaklaşık % 7 civarındadır.

İnternet’i hangi amaçla kullanıyorsunuz sorusuna öğrencilerin % 2’si Dosya ve Program aktarımı, % 6’sı oyun, % 19’u Chat, % 29’u Güncel konuların takibi ve % 44’ü de ders amaçlı kullanıyorum şeklinde görüş belirtmişlerdir. Öğrencilerin TBT dersi dışında İnternet’i kullananların oranı ancak % 12’dir.

Okul içinde ve dışındaki İnternet kullanım düzeylerine göre öğrencilerin % 46’sı haftada bir gün, % 25’i ayda bir gün, % 24’ü hiç kullanmadım derken, her gün kullanıyorum diye görüş belirtenler % 5 civarındadır.

İnternet’i kullanmak için yabancı dil bilmeye gerek vardır düşüncesine öğrencilerin %51’i “Evet” derken, % 32’si “Kısmen” ve % 17’si “Hayır” gerek yoktur şeklinde cevap vermişlerdir.

İnternet’i kullanmak üzere Üniversitemizdeki Bilgisayar sayısını yeterli buluyor musunuz sorusuna öğrencilerin % 77’si “Yetersiz”, % 4’ü “Yeterli” şeklinde görüş belirtmişlerdir. Üniversitemizin Web sayfasını “İyi” bulanların oranı % 24 iken, % 16’sı “Kötü”, % 59’u ise “Orta” demişlerdir. Üniversitemizdeki İnternet erişim hızını Yavaş bulan öğrenciler yaklaşık % 66 iken, Hızlı bulanlar % 34 civarındadır. İnternet kullanımı ile ilgili aradığınız soruların cevabını hocalarınızdan alabiliyor musunuz sorusuna ise öğrencilerin, %44’ü “Evet”, % 18’i “Hayır” ve % 38’i ise “Yeterince değil” şeklinde görüş belirtmişlerdir.

Öğrencilerin İnternet Kullanımı İle İlgili Beklentilerine İlişkin Bulgular

İnternet Eğitimi ile ilgili aldığınız dersler sizce kaç dönem olmalıdır sorusuna öğrencilerin % 30’u 4 dönemden daha fazla, % 27’si 4 dönem, % 26’sı 2 dönem, % 9’u da 3 dönem olmalıdır demişlerdir. İnternet ile ilgili kurs açılmasını isteyen öğrencilerin oranı araştırmaya katılanların % 88’ini oluşturmaktadır.İnternet’in hangi derslerde kullanımı daha yararlı olur görüşüne öğrencilerin, % 59’u “Sosyal dersler”, % 19’u “Yabancı Dil dersleri”, % 16’sı ise “Fen Bilimleri dersleri”, % 6’sı ise “Matematik dersleri” demişlerdir.

Diğer Üniversiteler ile karşılaştırdığınızda Üniversitemizin İnternet teknolojisiyle ilgili yerini nasıl buluyorsunuz görüşüne öğrencilerin % 59’u “Orta”, % 22’si “Kötü”, % 19’u ise “İyi” şeklinde görüş belirtmişlerdir.

Öğrenciler beklentilerini, İnternet kullanımına teşvik edilmeleri, uygulamaya daha fazla yer verilmesi, İnternet ile ilgili seminerler düzenlenmesi ve İnternet merkezlerindeki bilgisayar sayısının artırılması şeklinde sıralamışlardır.

 

SONUÇ VE ÖNERİLER

 

Sonuçlar

Üniversite öğrencilerinin İnternet kullanım düzeylerini ve beklentilerini belirlemek amacıyla yapılan bu araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır.

 

Öneriler

 

 


* İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü

** Gaziantep Üniversitesi Adıyaman Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi

[1] Tokman, Leyla Yekdane, (1999), “Eğitim ve Öğretimde Uzaktan Erişim”, URL Adresi:                http:// inet-tr.org.tr/inetcont5/bildiri/Leyla-Tokman.html

[2] Duman, Ahmet, (1998), “İnternet, Öğrenim ve Eğitim Üzerine Bir Deneme”, Bilim ve Ütopya,     Ankara, s.62-64.

[3] Duman, a.g.e., s.62-64.

[4] Ercegovac, Zorana, Yamasaki, Erika (1998), Information Literacy: Search Strategies, Tools & Resources. ERIC Digest, URL Adresi: http://www.gse.ucla.edu/ERIC/eric.html

[5]American Library Association (1998), New Visions: Beyond ALA Goal 2000. Planning Document. Chicago: American Library Association.

[6]Duman, a.g.e., s.62-64.

[7]Yiğit, Y., Özden, M.Y., (1998), “Web Tabanlı Eğitim Materyali İçerisinde İnternet Üzerinden Görüntü Aktarımı”, URL Adresi: http://inet-tr.org.tr/inetcont5 /bildiri/Y-yasemin-Y-ozden.html

[8]Akkoyunlu, B., (1999), “İnternet’in Öğretim Sürecinde Kullanımı”, ODTÜ Bilişim Teknolojileri Işığında Eğitim Konferansı  Bildiriler Kitabı, Ankara, s.77-82.

 

[9] Akkoyunlu, a.g.e., s.77-82.

[10] Karahan, M., İzci, E. (1999), “Bilgi Toplumu İnsanının Eğitimi (Bilgi Teknolojileri Eğitiminin Etkililiği Üzerine Bir Araştırma)”, U.Ü. 1. Uluslararası Katılımlı Eğitimde Bilgi Teknolojileri Sempozyumu Bildiri Özetleri, Bursa, s.27-28.